En Sevdiğimiz Kusurumuz, Görünmez Prangamız: Mükemmeliyetçilik

Adam Grant, Thomas Curran ve wabi-sabi felsefesinden yola çıkarak, kusursuzluk arzusunun neden bazen potansiyelimizi açmak yerine kilitlediğini düşünmek…

ÖZET FİKİR

YANILSAMA

Mükemmeliyetçilik çoğu zaman işine saygı duymak ve yüksek kalite üretmekle karıştırılır. Oysa bir noktadan sonra yaptığımız her küçük düzeltme, işi gerçekten geliştirmekten çok içimizdeki “yetersizlik” kaygısını yatıştırmaya hizmet etmeye başlar.

ADAM GRANT: KUSURSUZLUK DEĞİL

Adam Grant’in imperfectionists kavramında vurguladığı gibi, asıl maharet her şeyi kusursuz yapmak değil; hangi kusurların gerçekten önemli olduğunu, hangilerinin ise sadece zaman ve enerji kaybı yarattığını ayırt edebilmektir.

THOMAS CURRAN: BENLİK KORUMA

Thomas Curran’ın The Perfection Trap kitabı bu fikri psikolojik olarak derinleştirir: Mükemmeliyetçilik, çoğu zaman yüksek standart arayışı değil, kırılgan bir benlik koruma çabasıdır.

WABI-SABI: CANLILIĞIN ŞARTI

Leonard Koren’in wabi-sabi yaklaşımı ise bize başka bir pencere açar: Hayat pürüzsüz, eksiksiz ve steril değildir. Eksik kalır, aşınır, iz taşır. Tam da bu yüzden canlıdır.

Mükemmeliyetçilik Neden Bu Kadar Çekici?

Mükemmeliyetçilik kulağa çoğu zaman hoş gelen bir özellik gibi gelir:

  • İşini önemsemek.
  • Detaylara odaklanmak.
  • Daha iyisini arzulamak.
  • Kaliteyi yükseltmek istemek.

Bunların hepsi elbette kıymetli. Ancak burada çok ince bir sınır var.

Bir noktadan sonra yaptığımız her düzeltme işi gerçekten ileri taşımaz. Sadece iç huzursuzluğumuzu biraz hafifletir.

  • Yazıyı daha güçlü kılmaz; sadece yayımlanmasını geciktirir.
  • Şarkıyı daha canlı yapmaz; sadece bitirmeyi zorlaştırır.
  • Sunumu daha etkili hale getirmez; sadece kontrol hissimizi artırır.

İşte o noktada mükemmeliyetçilik, kalite arayışı olmaktan çıkar ve görünmez bir frene dönüşür.

Yüksek Standart ile Mükemmeliyetçilik Aynı Şey Değildir

Mükemmeliyetçiliğin tehlikeli tarafı, kendisini çoğu zaman “yüksek standart” kılığına sokmasıdır. Oysa bu ikisi aynı şey değildir.

  • Yüksek standart şunu söyler: “Bu iş iyi olmalı.”
  • Mükemmeliyetçilik ise daha sessiz ama daha acımasız bir cümle kurar: “Bu iş kusursuz olmazsa ben eksik görünürüm.”

Bu iki cümle dışarıdan birbirine benzeyebilir. Ama içeride bambaşka psikolojik iklimler yaratırlar. Yüksek standart yapılan işe duyulan saygıdır. Mükemmeliyetçilik ise çoğu zaman kişinin kendi değerini yaptığı işin kusursuzluğuna bağlamasıdır.

Biri geliştirir. Diğeri sürekli kendini kanıtlama baskısı yaratır.

Referans Kaydın Gölgesinde Üretmek

Müzikle uğraşırken bu durumu sıkça yaşıyorum.

Bir cover üzerinde çalışırken önümde güçlü bir referans oluyor. Orijinal kaydı dinliyorum, sonra kendi yaptığım kaydı dinliyorum. Aradaki fark hemen kulağıma çarpıyor:

  • Davulun tonu biraz farklı.
  • Vokal aynı parıltıda değil.
  • Bas gitar mix içinde aynı yerde durmuyor.
  • Gitarın rengi referanstaki kadar parlak gelmiyor.

Ve çoğu zaman bu farkı kapatmak için saatler, bazen günler harcıyorum. Çünkü zihnimde sanki ortada tek bir doğru cevap varmış gibi hissediyorum. Ama bir süre sonra şu soruyu sormam gerekiyor:

Ben gerçekten parçayı mı iyileştiriyorum, yoksa sadece orijinal kaydın gölgesinden çıkamamaya mı çalışıyorum?

Çünkü iyi bir cover, birebir kopya değildir. İyi bir yorum, orijinal fikre saygı duyar; ama ona kendi rengini, kendi duygusunu ve kendi ruhunu da katar. Eğer bütün enerjimi orijinale yaklaşmaya harcarsam, belki daha “doğru” bir kayıt yaparım. Ama daha canlı, daha kişisel ve daha ilginç bir kayıt yapma ihtimalimi de azaltabilirim.

Bazı Fikirler Fazla Parlatılınca Güçlenmez, Sterilleşir

Makale yazarken de benzer bir risk vardır. Bir yazı için okunabilecek kaynaklar sonsuzdur. Eklenebilecek örnekler sonsuzdur. Bulunabilecek metaforlar, karşı argümanlar ve kavramsal bağlantılar sonsuzdur.

İsterseniz bir yazıyı hiçbir zaman bitirmeyebilirsiniz:

  • Her zaman daha iyi bir başlık bulunabilir.
  • Her zaman giriş paragrafı biraz daha etkileyici hale getirilebilir.
  • Her zaman bir cümle daha sade, daha zarif ya da daha güçlü kurulabilir.

Ama burada kritik bir tehlike vardır: Fikir fazla bekletilirse bazen olgunlaşmaz; canlılığını kaybeder.

İlk anda zihinde yanan o küçük ışık, fazla bekledikçe sönmeye başlar. Metin daha düzgün görünebilir; ama ilk fikrin taşıdığı enerji azalabilir. Bu yüzden yazarken asıl soru bazen şu olmalıdır:

Bu fikir hâlâ heyecanını taşıyor mu?

Eğer taşıyorsa, onu paylaşmak çoğu zaman sonsuz bir mükemmelleştirme sürecinden daha değerlidir.

Kalite Arayışı mı, Kaynak Tahsis Hatası mı?

Mükemmeliyetçi zihin her pürüzü aynı büyüklükte görür. Oysa olgun zihin pürüzleri sınıflandırır:

  • Bazı kusurlar özü bozar.
  • Bazı kusurlar anlamı zayıflatır.
  • Bazı kusurlar kaliteyi düşürür.
  • Ama bazı kusurlar sadece hayat belirtisidir.

Bu nedenle asıl soru şudur: Bu düzeltme işi gerçekten büyütüyor mu, yoksa sadece benim iç huzursuzluğumu mu azaltıyor?

Bir sunumda ana mesaj hâlâ belirsizken ikonların hizasına takılmak, kalite arayışı değildir. Bir yazının fikri yeterince canlıyken tek bir cümleyi defalarca cilalamak, çoğu zaman metni güçlendirmez. Bir şarkıda duygu yakalanmışken snare tonunu referansa biraz daha yaklaştırmak için yaratıcı enerjiyi tüketmek, bazen üretimi ilerletmez; aksine onu kilitler.

Bu açıdan bakınca mükemmeliyetçilik çoğu zaman kalite tutkusu değil, bir kaynak tahsis hatasıdır. Zamanımız, dikkatimiz, enerjimiz ve cesaretimiz sınırlıdır. Bu kaynakları yanlış detaylara harcadığımızda, asıl önemli olan şeyi kaçırabiliriz.

Kremayı Fazla Çırparsanız Tereyağı Olur

Mükemmeliyetçiliğin en tehlikeli taraflarından biri, ilk başta gerçekten işe yarıyor gibi görünmesidir.

  • Bir işi biraz daha düzeltirsiniz, daha iyi olur.
  • Bir kez daha okursunuz, hata yakalarsınız.
  • Biraz daha çalışırsınız, kalite artar.
  • Bir mix’i biraz daha dengelersiniz, sonuç iyileşir.

Bu yüzden zihin şunu öğrenir: “Daha çok çaba = daha iyi sonuç.”

Ama bu denklem sonsuza kadar çalışmaz. Bir noktadan sonra her ek çaba aynı getiriyi üretmez. Hatta bazen işi bozmaya başlar. Kremayı daha iyi olsun diye çırpmaya devam ederseniz, bir noktadan sonra daha iyi krema elde etmezsiniz. Kremayı bozarsınız. Tereyağına çevirirsiniz.

Aynı şey üretim için de geçerlidir:

  • Bir yazı fazla revize edilirse canlılığını kaybedebilir.
  • Bir sunum fazla cilalanırsa insan sıcaklığını kaybedebilir.
  • Bir şarkı fazla editlenirse performans duygusunu yitirebilir.
  • Bir proje fazla güvenli hale getirilmeye çalışılırsa pazara çıkma cesaretini kaybedebilir.

Bazen kaliteyi artırdığımızı sanırken, işin ruhunu azaltmaya başlarız. Bu yüzden üretimde asıl olgunluk sadece daha fazla çalışmak değildir.

Ne zaman duracağını bilmektir.

Erteleme Bazen Tembellik Değildir

Mükemmeliyetçilik her zaman insanı daha çok çalıştırmaz. Bazen tam tersine, insanı denemekten alıkoyar.

  • Eğer denemezseniz, başarısız da olmazsınız.
  • Eğer yayımlamazsanız, eleştirilmezsiniz.
  • Eğer başvurmazsanız, reddedilmezsiniz.
  • Eğer sahneye çıkmazsanız, kötü performans göstermiş olmazsınız.
  • Eğer parçayı bitirmezseniz, kimse onun eksiklerini duymaz.

Dışarıdan bakınca bu tembellik gibi görünebilir. Ama çoğu zaman tembellik değildir. Bir korunma stratejisidir. İnsan işi yapmaktan değil, işin ortaya çıkaracağı duygudan kaçar.

Eleştirilmekten kaçar. Yetersiz görünmekten kaçar. Beklentinin altında kalmaktan kaçar. Kendi zihnindeki ideal benlikten düşmekten kaçar. Bu yüzden erteleme bazen zaman yönetimi problemi değil, benlik koruma problemidir.

Kişi işi erteleyerek aslında kendi gözündeki değerini korumaya çalışır. Ama bunun bedeli ağırdır: Yayımlanmamış yazılar. Bitmemiş şarkılar. Ertelenmiş projeler. Yapılmamış başvurular. Paylaşılmamış fikirler.

Mükemmeliyetçilik bizi bazen üretken değil, hareketsiz yapar.

Sonuç: Kusursuzluk Değil, Canlılık

Gelişim çoğu zaman kusursuzlukla başlamaz. Yeterince iyi bir ilk adımla başlar. Sonra temasla büyür. Geri bildirimle olgunlaşır. Kullanımla şekillenir. Zamanla karakter kazanır.

Hayat pürüzsüz değildir. Ve bazen bir şeyi değerli yapan şey, pürüzlerinin tamamen silinmesi değil; o pürüzlerin içindeki karakteri görebilme cesaretidir.

Bu devrin müzmin hastalıklarından biri, her şeyi sürekli cilalamak olabilir. Oysa dünya bizden her zaman kusursuz işler beklemiyor. Belki de daha çok, içinde hayat olan samimi üretimler bekliyor.

Belki de potansiyelimiz kusursuzlukta değil; doğru kusurlarla ilerleyebilme cesaretinde saklıdır.

20220610 115443
14-10 11 Ekim Yönetimin Esasları PROFEN Selim Geçit
a9bd8a54-7a1d-46bc-a266-5516393d1588
20220308 164808
12 Nisan 2019 KPMG Geri bildirim 11
2019 CASE studies lectureres photo 3 selim geçit
KPMG Algeria  Oct 2018-Resilience principles Selim Geçit 8
20220317 162251
ajwa-strateji.005
Divan Satış Ekibiyle 1- İKNA - Selim Geçit 20 Mart 2019
Pearson 5 selim geçit Karar Verme 30 Nisan Ankara
IMG-20171123-WA0070 copy 3
4 Eylül KPMG İstanbul Geri Bİldirim Selim Geçit 21
7 Selim geçit Durumsal Liderlik (giriş)  17 May KPMG

Yorum bırakın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir